3.1 Ons onderwijsprofiel en -portfolio versterken en vernieuwen

We richten ons portfolio van bacheloronderwijs, masteronderwijs en onderwijs voor professionals zo in, dat een aantrekkelijk aanbod ontstaat dat aansluit bij de onderwijsvisie en onderzoeksspeerpunten van de VU en bij de behoeften van studenten en professionals, en dat studenten optimale mogelijkheden biedt om hun talent te ontwikkelen. Dit werd in 2025 extra belangrijk, omdat de bachelorinstroom lager bleek dan verwacht. We willen daarom ons aanbod beter voor het voetlicht brengen bij onze doelgroepen. In deze paragraaf leest u wat de belangrijkste ontwikkelingen waren in 2025.

"Wij dagen onze studenten uit om over de grenzen van hun studie naar de maatschappij én naar zichzelf te kijken"

A Broader Mind

Wij dagen onze studenten uit om over de grenzen van hun studie naar de maatschappij én naar zichzelf te kijken. We willen namelijk dat ze ‘A Broader Mind’ ontwikkelen: een bredere manier van denken. Dit sluit aan bij de nieuwe strategische koers, waarin wereldburgerschap een leidend principe is. A Broader Mind maakt al langer deel uit van ons curriculum en in 2025 hebben we het verder ontwikkeld. Daartoe hebben we in verhalende vorm opgeschreven wat A Broader Mind voor ons inhoudt en hoe we die stimuleren. Dit zogenoemde narratief geeft richting aan hoe de faculteiten A Broader Mind vormgeven in hun opleidingen. Daarmee hebben we een gezamenlijke basis gelegd voor academische vorming, persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijke verantwoordelijkheid met ruimte voor de faculteiten om hierin eigen accenten te leggen. Alle opleidingen omarmen het narratief en ontwikkelen leerlijnen voor A Broader Mind. Daarin verwerken ze maatschappelijke thema’s, zoals duurzaamheid en AI. Leerlijnen voor A Broader Mind worden herkenbaar voor student en docent met het project Zichtbare leerlijnen.

Zichtbare leerlijnen

Met het project Zichtbare leerlijnen ondersteunt het Centre for Teaching & Learning (CTL) opleidingen om hun curriculum in kaart te brengen en de leerlijnen zichtbaar te maken. Dat heeft verschillende doelen:

• Studenten en docenten begrijpen beter wat de plaats van een vak is in het curriculum. Dat stimuleert een actieve houding van studenten in hun leerproces.

We maken overlap binnen een leerlijn zichtbaar. Hierdoor kunnen we dubbelingen schrappen en het curriculum doelmatiger herinrichten. Dat maakt het curriculum beter studeerbaar.

Leerlijnen helpen ons om zichtbaar te maken hoe A Broader Mind en AI-geletterdheid terugkomen in het curriculum.

In 2025 hebben veertien opleidingen onder begeleiding van het CTL gewerkt aan zichtbare leerlijnen.

Analyse van het onderwijsportfolio

In 2024 hebben de faculteiten portfolioanalyses gemaakt en aan elkaar gepresenteerd. Dat was een heel waardevolle uitwisseling, waaruit de wens is ontstaan dit op een gemeenschappelijke wijze te vervolgen. Daarom hebben we in 2025 een afwegingskader uitgewerkt met vier criteria om het opleidingsportfolio te beschouwen. Daarbij kijken we niet alleen naar het aanbod per faculteit, maar hebben we ook een interfacultair perspectief. Deze benadering bevordert de samenwerking en interdisciplinariteit die nodig zijn om ons opleidingsaanbod goed af te stemmen op maatschappelijke vraagstukken, de behoeften van studenten en de arbeidsmarkt, binnen de kaders van organiseerbaarheid en betaalbaarheid.

Kosten besparen en inkomsten vergroten

De VU-brede bijsturingsopgave vanwege overheidsbezuinigingen heeft gevolgen voor het onderwijs. Daarom hebben we in 2025 gezocht naar manieren om kosten te besparen en inkomsten te vergroten. De nadruk lag daarbij op kostenbesparing, omdat de uitkomsten daarvan zekerder zijn. De faculteiten en diensten hebben hier samen aan gewerkt, met als doel het beste resultaat voor de universiteit als geheel.

In grote lijnen nemen we vier soorten maatregelen:

1. wijzigingen in het portfolio, zoals het stoppen, herzien of samenvoegen van opleidingen, of juist het starten van opleidingstrajecten of afstudeerspecialisaties;

2. maatregelen om het onderwijs met dezelfde kwaliteit, maar met minder docenturen te organiseren, zoals de inzet van student-assistenten, het aanpassen van onderwijsvormen, het schrappen van overbodige toetsing en het vergroten van groepen wanneer dat verantwoord is;

3. maatregelen om de studenteninstroom te vergroten, zoals het verbeteren van voorlichting en werving, aanpassing van de toelatingseisen en een scherpere profilering;

4. maatregelen om het succes van studenten te vergroten, zoals investeren in begeleiding, verbetering van de studeerbaarheid, aanpassingen in het eindwerkproces, het stimuleren van aanwezigheid en het bevorderen van zelfsturingsvaardigheden.

Interdisciplinair onderwijs en gezamenlijke minoren

Bij de vernieuwing van diverse curricula besteden we aandacht aan de mogelijkheid om disciplines te integreren en samen te werken aan vraagstukken uit de praktijk met maatschappelijke partners en het werkveld. In 2025 zijn we bijvoorbeeld gestart met de ontwikkeling van een gezamenlijke minor AI, die start in september 2026.

Onderwijsinnovatie

We hebben een onderwijsinnovatiefonds van een miljoen euro ingericht. In 2025 zijn daarmee acht projecten van start gegaan, vier onder het thema A Broader Mind en vier onder het thema State-of-the-arttechnologieën & digitalisering en onderwijskundige inzichten.

AI in het onderwijs

In maart 2025 heeft het CvB het beleidskader Generatieve AI in het Onderwijs vastgesteld. Faculteiten vertalen dit kader naar hun onderwijspraktijk. De VU Onderwijswerkplaats heeft in samenwerking met het AI Competence Network capaciteit en kennis opgebouwd om digitale en AI-gereedschappen te ontwikkelen. Daarnaast is het CTL in het kader van het onderwijsinnovatiefonds gestart met een project om een leerlijn voor digitale en AI-geletterdheid te ontwikkelen met bijbehorende onderwijsmaterialen. Voor docenten is het CTL het eerste aanspreekpunt voor AI in het onderwijs.

Nederlandse onderwijspremie 2025 voor VU-huiskamer 3D-NEWConnective

De Nederlandse Onderwijspremie (NOP) stimuleert en beloont onderwijsteams die zorgen voor innovatie en kennisdeling. In 2025 heeft de VU deze prestigieuze premie gewonnen voor het initiatief 3D-NEWConnective. Dit combineert community building, dialoogvoering en zingeving, en brengt die samen in de 3D-ruimte op de campus. Vanuit die ‘huiskamer’ ontdekten al ruim 7000 studenten hun plek in de wereld.

Wetsvoorstel internationalisering in balans

In april 2025 maakten we met andere universiteiten nieuwe afspraken om de waarde van internationaal onderwijs te behouden, met aandacht voor een passende internationale instroom, het Nederlands als academische taal en regionale verbondenheid. De faculteiten beoordeelden kritisch de voertaal van bacheloropleidingen. Dit leidde tot twee wijzigingen: Theologie en Religiewetenschappen wordt vanaf 2025-2026 Nederlandstalig en Biomedical Sciences vanaf 2026-2027, tegelijk met het afschaffen van de numerus fixus. Ook keken we naar het aandeel Nederlandstalig onderwijs in trajecten met uitsluitend Nederlandstalige studenten, wat tot diverse aanpassingen leidde, onder meer bij drie tweetalige opleidingen van de School of Business and Economics.

Daarnaast hebben we diverse projecten opgezet en voortgezet om de taalvaardigheid van studenten te vergroten. Denk hierbij aan het vernieuwen van de cursus Basic Dutch on Campus, het vernieuwen van de taaltoets Nederlands die alle eerstejaars bachelorstudenten doen, het ontwikkelen van onderwijsmateriaal dat docenten eenvoudig kunnen inzetten in hun onderwijs en het begeleiden van opleidingsdirecteuren bij het versterken van de aandacht voor taalvaardigheid in het curriculum.

Om de internationale instroom niet te laten groeien hebben we geen nieuwe maatregelen hoeven nemen; waar nodig waren deze al eerder ingezet.

Opleidingen met een numerus fixus

In 2025 hebben we de volgende maatregelen genomen om opleidingen met een maximuminstroom (numerus fixus) zo toegankelijk mogelijk te maken voor diverse doelgroepen:

• Per opleiding hebben we beoordeeld of loting of selectie toegankelijkheid bevordert.

• Voor drie bètaopleidingen vervalt vanaf september 2026 de numerus fixus: Biomedical Sciences, Computer Science en Gezondheid en Leven.

• We hebben de maximuminstroom van de bachelor Criminologie verhoogd.

Een leven lang ontwikkelen

De VU stimuleert een leven lang ontwikkelen (LLO) en bouwde in het kader van het Nationaal Groeifonds‑programma LLO‑Katalysator tot eind 2025 vijftien LLO‑programma’s, met nog twaalf in ontwikkeling. Om de doorlooptijd van idee naar uitvoer te versnellen hebben we de LLO‑versneller ingericht, waarin initiatiefnemers in drie maanden naar marktintroductie worden begeleid; de eerste lichting start in januari 2026. Vanuit het CTL startte in 2025 een nieuwe cursus “Verdieping lesgeven aan professionals” om docenten handvatten aan te reiken voor onderwijs voor deze specifieke doelgroep. In 2025 stelde het CvB het Kwaliteitskader Leven Lang Ontwikkelen vast, waarmee verantwoordelijkheden, processen en kwaliteitsborging voor professioneel opleiden structureel borgen. Het LLO Office, dat faculteiten en diensten steeds beter weten te vinden, evalueren we eind 2025 om richting te geven aan toekomst en financiering na afloop van de huidige subsidie in 2027. 

In hoofdstuk 8. Financiën leest u meer over de inkomsten uit de derde en vierde geldstroom die wij genereren met LLO.

Instellingstoets Kwaliteitszorg

In maart 2026 vindt de Instellingstoets Kwaliteitszorg (ITK) plaats. In voorbereiding daarop hebben we in 2023 een midterm review gehouden en in 2024 een plan van aanpak opgesteld. In 2025 hebben we de aanbevelingen uit dit plan van aanpak opgevolgd. Dit waren de belangrijkste resultaten:

• Het CvB heeft het narratief en de leerlijn voor A Broader Mind vastgesteld.

• We hebben ons kwaliteitszorgdashboard geoptimaliseerd. Dat gebruiken we voor sturing op en monitoring van de onderwijskwaliteit(szorg).

• We hebben het dashboard voor onderwijsmanagementinformatie in gebruik genomen.

• We hebben het onderwijsbeleid en het beleid voor studentbegeleiding geactualiseerd.

• We hebben het VU Toetskader vastgesteld. Daarin hebben we de ontwerpprincipes uit de toetsvisie concreter gemaakt en voorzien van kwaliteitseisen. De faculteiten vertalen dit kader naar hun eigen praktijk.

• We hebben het Handboek Onderwijskwaliteit geactualiseerd.

• Het CvB heeft ons zelfevaluatierapport voor de ITK vastgesteld.

• We hebben het centrale informatiedossier en het dossier van de vier geselecteerde opleidingen voor de ITK ingediend bij de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie.